English
1. Điều kiện để được ly hôn đơn phương
a. Đơn phương ly hôn là gì?
Đơn phương ly hôn (ly hôn theo yêu cầu của một bên) là việc một bên vợ hoặc chồng mong muốn chấm dứt cuộc hôn nhân mà không cần có sự đồng thuận của bên kia. Khác với thuận tình ly hôn là khi cả hai bên cùng đồng ý chấm dứt quan hệ hôn nhân thì ly hôn đơn phương thường xảy ra khi một bên cảm thấy cuộc sống hôn nhân không còn khả năng tiếp tục, nhưng bên kia lại không đồng ý ly hôn.
b. Điều kiện để được ly hôn đơn phương
Ly hôn đơn phương chỉ có thể được thực hiện khi bên yêu cầu ly hôn chứng minh có lý do chính đáng như mâu thuẫn hôn nhân trầm trọng, là nạn nhân của bạo lực gia đình, đối phương vi phạm nghiêm trọng quyền và nghĩa vụ vợ chồng hoặc các yếu tố khác dẫn đến mục đích hôn nhân không đạt được.
Tại Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 có quy định:
“Điều 56. Ly hôn theo yêu cầu của một bên
1. Khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.
2. Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn.
3. Trong trường hợp có yêu cầu ly hôn theo quy định tại khoản 2 Điều 51 của Luật này thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc chồng, vợ có hành vi bạo lực gia đình làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của người kia.”
Điều 4 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn chi tiết khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 cụ thể như sau:
Thứ nhất: Vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình.
- Hành vi bạo lực gia đình được hiểu là các hành động gây tổn hại thể chất, tinh thần, xúc phạm danh dự, nhân phẩm… như đánh đập, chửi mắng, đe dọa, kiểm soát kinh tế, cô lập người thân v.v.
- Đây là vi phạm nghiêm trọng quyền con người, và là căn cứ trực tiếp để Tòa án cho phép ly hôn.
Ví dụ: Chồng thường xuyên đánh vợ, kiểm soát tài chính, cấm vợ đi làm hoặc gặp người thân – đủ điều kiện ly hôn.
Thứ hai: Vi phạm nghiêm trọng quyền và nghĩa vụ vợ chồng.
- Bao gồm các hành vi phá hoại tài sản, bỏ bê chăm sóc gia đình, không thực hiện nghĩa vụ chung thủy, hỗ trợ lẫn nhau, cùng xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc.
- Khi những vi phạm này ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người kia, thì cũng là căn cứ để Tòa án giải quyết ly hôn đơn phương.
Ví dụ: Chồng/vợ bán hết tài sản chung của gia đình để cờ bạc, nợ nần, khiến người còn lại phải gánh hậu quả.
Thứ ba: Hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài.
- Không còn tình nghĩa vợ chồng: Không quan tâm, chăm sóc, yêu thương; sống ly thân kéo dài; bỏ mặc người kia.
- Ngoại tình: Có quan hệ bất chính với người khác, sống chung như vợ chồng với người ngoài.
- Xúc phạm, gây tổn hại tinh thần, danh dự, sức khỏe: Lăng mạ, sỉ nhục, làm nhục trước mặt người khác hoặc đánh đập, bạo hành thể chất.
- Không tôn trọng, không bình đẳng, không tạo điều kiện cho nhau phát triển: Ép buộc tín ngưỡng, cấm cản làm việc, học tập, không hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc sống.
Ví dụ: Vợ cấm chồng đi lễ chùa theo tín ngưỡng cá nhân; chồng không cho vợ đi làm dù gia đình khó khăn.
2. Ai có quyền yêu cầu đơn phương ly hôn?
Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định vợ/chồng hoặc cả hai người có quyền yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn. Cha, mẹ, người thân thích khác có quyền yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ.
Tuy nhiên, Luật cũng quy định các trường hợp không được đơn phương ly hôn theo khoản 3 Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Tòa án sẽ không chấp thuận yêu cầu ly hôn đơn phương của người chồng trong ba trường hợp sau:
1. Vợ vừa mới sinh con.
2. Vợ đang mang thai.
3. Vợ đang nuôi con chung dưới 12 tháng tuổi.
Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi của người vợ và con nhỏ trong giai đoạn nhạy cảm của cuộc sống hôn nhân. Ngoài ra, Tòa án cũng sẽ bác bỏ yêu cầu ly hôn đơn phương nếu vợ/chồng không cung cấp đủ bằng chứng chứng minh những vấn đề nghiêm trọng trong quan hệ vợ chồng, khiến hôn nhân không thể tiếp tục.